งานวิจัย

วันที่ 10 มิถุนายน 2569 เวลา 09.00 น. ณ ห้องประชุมเทศบาลเมืองมหาสารคาม ชั้น 2 หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE)  คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม โดย ดร.ธายุกร พระบำรุง ผู้อำนวยการหน่วยปฏิบัติการวิจัยฯ  ร่วมกับเทศบาลเมืองมหาสารคาม และภาคีเครือข่าย จัดประชุมเชิงปฏิบัติการระดมความคิดเห็นและสรุปกรอบดำเนินงาน “โครงการกลองยาวบอกข่าวภัยพิบัติ” ประจำปีงบประมาณ 2569 โดยมีนายภาคิน ติระพงศ์ไพบูลย์ นายกเทศมนตรีเมืองมหาสารคาม เป็นประธานการประชุม หน่วยปฏิบัติการวิจัย CMARE มีบทบาทในการสนับสนุนองค์ความรู้ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การลดความเสี่ยงภัยพิบัติ การสื่อสารความเสี่ยง และแนวทางเมืองยืดหยุ่นต่อภัยพิบัติ ภายใต้กรอบ MCR2030 เพื่อร่วมออกแบบกระบวนการสื่อสารที่เข้าใจง่าย เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ และนำไปสู่การเตรียมพร้อมของประชาชนในระดับครัวเรือน ชุมชน และเมือง การประชุมครั้งนี้ มุ่งกำหนดแนวทางการนำ “กลองยาว” ซึ่งเป็นทุนทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น มาประยุกต์ใช้เป็นสื่อกลางในการเรียกความสนใจและเชื่อมประชาชนไปสู่ข้อมูลข่าวสารภัยพิบัติจากแหล่งข้อมูลทางการ เช่น …

วันนี้ 28 พฤษภาคม 2569 ณ คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ได้มีการจัดกิจกรรม “การฝึกอบรมการจัดการของเสียอันตรายชุมชนอย่างปลอดภัยสำหรับผู้ปฏิบัติงาน” ภายใต้โครงการกำจัดมูลฝอยและขยะอันตรายจังหวัดมหาสารคาม ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ดำเนินงานโดย กองสาธารณสุข องค์การบริหารส่วนจังหวัดมหาสารคาม พิธีเปิดโครงการในครั้งนี้ ได้รับเกียรติจาก นางสาวนันท์ธนัษฐ์ บุรณถิรตระกูล รองนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดมหาสารคาม เป็นประธานในพิธี โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.อดิศักดิ์ สิงห์สีโว คณบดีคณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม เป็นผู้กล่าวให้การต้อนรับประธานและผู้เข้าร่วมอบรม การฝึกอบรมดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการคัดแยก จัดเก็บ และกำจัดของเสียอันตรายจากชุมชน (อาทิ แบตเตอรี่ หลอดไฟ สารเคมี และกระป๋องสเปรย์) อย่างถูกวิธี พร้อมทั้งเน้นย้ำถึงมาตรการด้านความปลอดภัยขั้นสูงสุดสำหรับผู้ปฏิบัติงาน โดยได้รับเกียรติจากคณาจารย์ผู้เชี่ยวชาญจากสาขาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมเป็นวิทยากรบรรยายให้ความรู้ จำนวน 3 ท่าน ประกอบด้วย: ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ยุวดี ไชยเชษฐ์ผู้ช่วยศาสตราจารย์ …

คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ขอแสดงความยินดีและร่วมเชิดชูเกียรติในความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของคณาจารย์และศิษย์เก่าระดับบัณฑิตศึกษา ในโอกาสที่สร้างชื่อเสียงให้แก่คณะฯ และมหาวิทยาลัยบนเวทีนวัตกรรมระดับนานาชาติ ในการประกวดผลงานสิ่งประดิษฐ์และนวัตกรรม “The 37th International Invention, Innovation & Technology Exhibition” (ITEX 2026) ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 18 – 20 พฤษภาคม 2569 ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ สหพันธรัฐมาเลเซีย โดยผลงานวิจัยและนวัตกรรมด้านสิ่งแวดล้อมของคณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ที่ได้รับรางวัลในครั้งนี้คือ ผลงาน “Bio Eggcite Process” ซึ่งเป็นผลงานการวิจัยและพัฒนาของคณะผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย ประกอบด้วย: ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อภิพงษ์ พุฒคำ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ยุวดี ไชยเชษฐ์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นิพนธ์ ตันไพบูลย์กุล) ทีมศิษย์เก่าระดับปริญญาโท คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ ได้แก่ นายทีปกร พรไชย, นายสมชาย ลาดหาร และนางสาวสุวนันทร์ เจือคำ …

เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2569 ณ ห้องประชุม โรงเรียนเมืองพัทยา 10 (บ้านเกาะล้าน) จังหวัดชลบุรี ได้มีการจัดกิจกรรมส่งเสริมสิ่งแวดล้อมและการประชุมคืนข้อมูลวิจัย ภายใต้โครงการ “การส่งเสริมการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เกาะล้านด้วยเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนและการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ” งบประมาณเพื่อสนับสนุนงานมูลฐาน Fundamental Fund; FF ปีงบประมาณ 2568 โดย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา โดยมี รศ.ดร.ณรงค์ พลีรักษ์ เป็นหัวหน้าโครงการ กิจกรรมครั้งนี้ มีเป้าหมายหลักเพื่อ คืนข้อมูลวิจัยสู่พื้นที่เกาะล้าน และนำผลการศึกษาไปใช้เป็นฐานในการกำหนดมาตรการเชิงนโยบาย การจัดการพื้นที่ และการส่งเสริมการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำที่สอดคล้องกับบริบทจริงของชุมชน โดยได้รับเกียรติจากผู้แทนผู้บริหารเมืองพัทยา เป็นประธานเปิดกิจกรรม บริบทพื้นที่เกาะล้าน มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ จากกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม แสดงให้เห็นว่า จังหวัดชลบุรี อยู่ในกลุ่มจังหวัดที่มีความเสี่ยงสูงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในสาขาการท่องเที่ยว ช่วง พ.ศ. 2559–2578 โดยเฉพาะความเสี่ยงด้านภัยแล้งและ อุทกภัย ซึ่งอาจส่งผลต่อทรัพยากรน้ำ ระบบนิเวศชายฝั่ง โครงสร้างพื้นฐาน การเดินทาง และคุณภาพประสบการณ์ของนักท่องเที่ยวในพื้นที่เกาะล้าน …

เมื่อวันที่ 14-15 พฤษภาคม 2569 ศูนย์สหวิทยาการการวิจัยเพื่อความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อม (Multidisciplinary Research Center for Environmental Sustainability: MRCES) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ได้จัดโครงการ MRCES ปันความรู้สู่โรงเรียน (MRCES School Outreach Program) ปีที่ 6 “การฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการด้านการวิจัยพลังงานทดแทนจากชีวมวลและการผลิตเชื้อเพลิงชีวภาพ” เพื่อส่งเสริมการพัฒนาโครงงานในด้านพลังงานทดแทนจากชีวมวลร่วมกับคุณครูและนักเรียนระดับมัธยมศึกษา คณะวิทยากรประกอบด้วย ดร.วิจิตรา สิงห์หิรัญนุสรณ์ ผู้อำนวยการศูนย์ MRCES, นายปัณณทัต ลือโสภา นักวิชาการพลังงานปฏิบัติการ สำนักงานพลังงานจังหวัดหนองคาย และนางสาวภัศสร คนมีศิล นิสิตป.ตรี สาขาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม และผู้ช่วยวิจัยศูนย์ฯ  โดยมี ดร.ชรินรัตน์ ลดาวัลย์ ได้นำนักเรียนระดับมัธยมศึกษาชั้นปีที่ 4 และ5 จากโรงเรียนวาปีปทุมเข้าร่วมการฝึกอบรมในครั้งนี้ ภาพและข่าว : คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ เผยแพร่โดย : …

หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเครือข่ายระดับภูมิภาค ภายใต้เครือข่าย 19 มหาวิทยาลัยด้านภัยพิบัติ ร่วมกับเครือข่ายพัฒนาความเข้มแข็งต่อภัยพิบัติไทย (Thai Network for Disaster Resilience; TNDR) ในการขับเคลื่อนการใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์และข้อมูลเชิงพื้นที่ (GIS) เพื่อสนับสนุนการกำหนดนโยบายเชิงรุกด้านการจัดสรรที่ดินและการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ โดย ดร.ธายุกร พระบำรุง ผู้อำนวยการหน่วยปฏิบัติการวิจัยฯ ได้เข้าร่วมการประชุมเชิงปฏิบัติการระดับผู้บริหาร (Executive Workshop) หัวข้อ “จากข้อมูลเชิงประจักษ์สู่การกำหนดนโยบายเชิงรุกด้านการจัดสรรที่ดินและการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ” ซึ่งจัดขึ้นวันที่ 14 พฤษภาคม 2569 ณ ห้องรื่นรมย์ โรงแรมเลิศนิมิต จ.ชัยภูมิ การประชุมดังกล่าว เป็นความร่วมมือระหว่างสถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (SPP CMU) เครือข่าย TNDR และ UNOSAT เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลวิจัย ข้อมูลเชิงพื้นที่ และกระบวนการนโยบาย เข้าสู่การวางแผนรับมือภัยพิบัติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างเป็นระบบ  …

เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2569 ณ ศาลาการเรียนรู้ป่าชุมชนบ้านหนองทิศสอน อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม ที่ผ่านมา สถาบันปลูกป่าและระบบนิเวศ ปตท. ร่วมกับกรมป่าไม้ และคณะกรรมการจัดการป่าชุมชนบ้านหนองทิศสอน จัดกิจกรรม “การอบรมเครือข่ายเยาวชนป่าชุมชนบ้านหนองทิศสอน” ภายใต้โครงการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และจัดการป่าชุมชน เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจ และปลูกฝังพลังของเยาวชนในการร่วมดูแลทรัพยากรป่าชุมชนของตนเอง ภายในกิจกรรม มีการนำเสนอการสนับสนุนแผนงาน ปตท. “โครงการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และจัดการป่าชุมชน” โดยสถาบันปลูกป่าและระบบนิเวศ ปตท. กรมป่าไม้ และคณะกรรมการจัดการป่าชุมชนบ้านหนองทิศสอน เพื่อให้ผู้เข้าร่วมเห็นภาพการทำงานร่วมกันในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และบริหารจัดการป่าชุมชนอย่างมีส่วนร่วม โดยในกิจกรรมนี้  ดร.ธายุกร พระบำรุง คณะกรรมการสถาบันลูกโลกสีเขียว อีสานล่าง และผู้อำนวยการหน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม บรรยายในหัวข้อ “ความสำคัญของป่าชุมชนและบทบาทของชุมชนในการจัดการป่า” โดยเชื่อมโยงคุณค่าของป่าชุมชนกับระบบนิเวศ วิถีชีวิต ภูมิปัญญาท้องถิ่น …

วันนี้ 18 พฤษภาคม 2569 คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมกับ มหาวิทยาลัยมหิดล จัดงานประชุมวิชาการ “โครงการนำเสนอโครงการวิจัย ENVI Symposium 2026” ในรูปแบบไฮบริด (Hybrid) ทั้ง Onsite ณ คณะสิ่งแวดล้อมฯ มมส และ Online ผ่านระบบ Zoom และ Cisco Webex กิจกรรมในช่วงเช้าเริ่มต้นด้วยพิธีเปิดโดยผู้บริหาร คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล จากนั้นเป็นการนำเสนอผลงานวิจัยในห้องย่อย (Parallel Session) ซึ่งมีการนำเสนอบทความวิจัยรวมทั้งสิ้น 45 ผลงาน แบ่งตามประเด็นหลัก 5 ห้อง ประกอบด้วย: ห้องที่ 1: การจัดการก๊าซเรือนกระจกและคาร์บอนฟุตพริ้นท์ (9 ผลงาน)ห้องที่ 2: ทรัพยากรธรรมชาติและนิเวศวิทยา (11 ผลงาน)ห้องที่ 3: …

หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม โดย ดร.ธายุกร พระบำรุง ในฐานะตัวแทนภาควิชาการและคณะกรรมการสถาบันลูกโลกสีเขียว ภาคอีสานตอนล่าง ได้เข้าร่วมประชุมคณะกรรมการภาค รางวัลลูกโลกสีเขียว ภาคอีสานตอนล่าง ครั้งที่ 2/2569 ระหว่างวันที่ 24–26 เมษายน 2569 ณ โรงแรมโซริน จังหวัดสุรินทร์ การประชุมครั้งนี้ มีสาระสำคัญในการพิจารณาผลงานรางวัลลูกโลกสีเขียวของภาคอีสานตอนล่าง ทั้งในประเภท ชุมชน เยาวชน และรางวัลสิปปนนท์ เกตุทัต รวมถึงการแลกเปลี่ยนบทเรียนจากกระบวนการถอดองค์ความรู้ผลงานรางวัลลูกโลกสีเขียว ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตอนล่าง ณ ตำบลกุดเสลา อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญที่สะท้อนพลังของชุมชนในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ ป่า แหล่งน้ำ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างเป็นรูปธรรม การดำเนินงานถอดองค์ความรู้ดังกล่าว ขับเคลื่อนโดยหน่วยปฏิบัติการวิจัยฯ ร่วมกับคณะกรรมการสถาบันลูกโลกสีเขียว ภาคอีสานตอนล่าง ได้แก่ คุณประมวล มาลัย คุณพีรชัย …

หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ขอเผยแพร่เอกสารวิชาการ “แนวทางการปฏิบัติและพัฒนาศักยภาพด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความเสี่ยงจากภัยพิบัติ สำหรับชุมชน” เพื่อให้ชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น คณะกรรมการพิจารณา ผู้ปฏิบัติงาน นักวิชาการ และผู้สนใจทั่วไป สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการทำความเข้าใจ วางแผน และพัฒนาศักยภาพของพื้นที่ได้อย่างเป็นระบบ เอกสารวิชาการเล่มนี้ พัฒนาขึ้นจากการบูรณาการเกณฑ์ของสถาบันลูกโลกสีเขียว ร่วมกับกรอบสากลและกรอบนโยบายที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ MCR2030 แนวคิดการใช้ธรรมชาติเป็นฐาน (Nature-based Solutions: NbS) และแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ (National Adaptation Plan: NAP) เพื่อใช้เป็นแนวทางในการตีความเกณฑ์ การตั้งคำถาม การรวบรวมข้อมูล และการพัฒนาศักยภาพของชุมชนให้สามารถรับมือ ฟื้นตัว และปรับตัวต่อความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติได้อย่างเป็นระบบและยั่งยืน เนื้อหาของเอกสารวิชาการ ครอบคลุมทั้งภาคแนวคิดและภาคปฏิบัติ ตั้งแต่เหตุผลของการมีแนวทางประเมินความสอดคล้องกับเกณฑ์ หลักคิดสำคัญของการปฏิบัติ คำสำคัญที่ต้องเข้าใจตรงกัน ฐานคิดของการประเมินศักยภาพชุมชน มุมมองเชิงระบบในการจัดการความเสี่ยง การกำหนดเป้าหมายและติดตามผล การสนับสนุนข้อมูลวิชาการและกลไกหนุนเสริมในพื้นที่ ตลอดจนหลักฐานที่ควรใช้ประกอบการพิจารณา และแนวทางประยุกต์ใช้สำหรับแต่ละกลุ่มเป้าหมาย เอกสารวิชาการเล่มนี้ …

เมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2569 คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.อดิศักดิ์ สิงห์สีโว คณบดีคณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ พร้อมด้วยคณะผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ ให้การต้อนรับนางสาวกุลวดี จันทรปาน ผู้จัดการสถาบันลูกโลกสีเขียว นายสุทธิพจน์ สู้ไพริน งานวิชาการและการจัดการองค์ความรู้ ตลอดจนคณะนักวิจัยพี่เลี้ยง ประกอบด้วย นางประมวล มาลัย ผู้ช่วยศาสตราจารย์สมชาย นิลอาธิ นายพีรชัย วงษ์เลิศ และนายวิทยา ภูมิพันธ์ คณะกรรมการภาคอีสานตอนล่าง สถาบันลูกโลกสีเขียว การประชุมครั้งนี้ จัดขึ้นภายใต้โครงการ “การจัดการองค์ความรู้เชิงพื้นที่เพื่อเสริมสร้างศักยภาพนักวิจัยชุมชนและสนับสนุนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ: กรณีตำบลกุดเสลา จังหวัดศรีสะเกษ” ซึ่งเป็นงานบริการวิชาการที่ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสถาบันลูกโลกสีเขียว บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) และดำเนินงานโดยหน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) ภายใต้การรับผิดชอบของ ดร.ธายุกร พระบำรุง ผู้อำนวยการหน่วยปฏิบัติการวิจัย CMARE/หัวหน้าโครงการ พร้อมคณะนักวิจัย …

เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569  ที่ผ่านมา หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จัดโครงการ เกมจำลองบทบาทเมืองรีซิเลียนซ์ (MCR2030 Simulation Game) เพื่อพัฒนาศักยภาพนิสิตด้านการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติและการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน สำหรับนิสิตระดับปริญญาตรี MSU Homeroom สำนักศึกษาทั่วไป มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จำนวน25 คน กิจกรรมนี้จัดขึ้นท่ามกลางสถานการณ์ที่ประเทศไทยและสังคมโลกกำลังเผชิญกับความเสี่ยงจากภัยพิบัติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ซับซ้อนและรุนแรงมากขึ้น ทั้งภัยธรรมชาติ ภัยจากสภาพอากาศสุดขั้ว และภัยจากกิจกรรมของมนุษย์ ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และความมั่นคงของสังคม การรับมือกับความเสี่ยงดังกล่าวจึงจำเป็นต้องอาศัยทั้งความเข้าใจเชิงระบบ การตัดสินใจเชิงนโยบาย และการทำงานร่วมกันของหลายภาคส่วนในระดับเมืองและท้องถิ่น โครงการนี้ทำหน้าที่เป็น กิจกรรมเสริมการเรียนรู้ (Enrichment Activity) เพื่อเชื่อมต่อความรู้จากรายวิชา 0042 010 ฝ่าวิกฤตภัยพิบัติ (Disaster Survival) ไปสู่การประยุกต์ใช้ในสถานการณ์เสมือนจริง โดยเน้นการพัฒนาทักษะสำคัญที่การเรียนในชั้นเรียนทั่วไปอาจยังสร้างได้ไม่ครบถ้วน เช่น การคิดเชิงระบบ (Systems …