คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม|Faculty of Environment and Resource Studies Mahasarakham University
CMARE ส่งเสริมกระบวนการสร้างการเรียนรู้ “อ่านพื้นที่ เห็นคุณค่า และมองความเสี่ยง” ในโครงการรักษ์สิ่งแวดล้อม คืนธรรมชาติสู่ดิน
เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2569 ที่ผ่านมา หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมเป็นวิทยากรกระบวนการใน โครงการรักษ์สิ่งแวดล้อม คืนธรรมชาติสู่ดิน จัดโดยชมรมอาสาพัฒนา สังกัดองค์การนิสิต มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ณ สถานีวิจัยวลัยรุกขเวช พื้นที่ปฏิบัติการบ้านเกิ้ง ตำบลเกิ้ง อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม
กิจกรรมมีนิสิตเข้าร่วมจาก 7 คณะ ได้แก่ คณะศิลปศาสตร์และวัฒนธรรมศาสตร์ คณะศึกษาศาสตร์ คณะการบัญชีและการจัดการ คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ และคณะนิติศาสตร์ เปิดพื้นที่ให้นิสิตต่างสาขาได้เรียนรู้ร่วมกันจากบริบทจริง โดยเชื่อมธรรมชาติ สังคม ความเสี่ยง และการจัดการพื้นที่เข้าด้วยกัน
ในส่วนของหน่วยปฏิบัติการวิจัยฯ ใช้กระบวนการ CMARE PLACE: อ่านพื้นที่ เห็นคุณค่า และมองความเสี่ยง ให้ผู้เข้าร่วมเรียนรู้ผ่านการสังเกต ป่าไม้ ดิน อากาศ และน้ำ แล้วเชื่อมต่อไปยังหน้าที่ของธรรมชาติ คุณค่าที่คนและสิ่งมีชีวิตได้รับ แรงกดดันที่อาจทำให้พื้นที่เปลี่ยนแปลง และแนวทางในการดูแลจัดการพื้นที่อย่างเหมาะสม
พื้นที่บ้านเกิ้ง ยังมีประเด็นสำคัญด้านความเสี่ยงจากน้ำท่วม จากข้อมูลสัมภาษณ์เบื้องต้นของคนในพื้นที่มีข้อสังเกตว่าเหตุการณ์น้ำท่วมอาจเกิดเป็นช่วง ๆ ประมาณ 4 ปีต่อครั้ง อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวยังเป็นข้อมูลจากประสบการณ์และความทรงจำของผู้ให้ข้อมูล จึงจำเป็นต้องทบทวนร่วมกับข้อมูลเหตุการณ์ในอดีต ปริมาณฝน ระดับน้ำ และข้อมูลเชิงพื้นที่ ก่อนนำไปใช้เป็นข้อสรุปเกี่ยวกับความถี่ของน้ำท่วม
ประเด็นที่น่าสนใจสำหรับการต่อยอด คือ การวิเคราะห์เชิงพื้นที่ตามกรอบ HEVC — Hazard, Exposure, Vulnerability และ Capacity เพื่อทำความเข้าใจว่า ภัยเกิดขึ้นบริเวณใด คน ทรัพย์สิน หรือระบบนิเวศใดอยู่ในพื้นที่เปิดรับ ส่วนใดมีความเปราะบาง และพื้นที่มีศักยภาพหรือทรัพยากรใดที่จะช่วยรับมือได้ การวิเคราะห์ดังกล่าวจะช่วยเปลี่ยนข้อมูลจากการสังเกตและประสบการณ์ในพื้นที่ให้เป็นข้อมูลประกอบการกำหนดมาตรการเชิงรุกได้ชัดเจนยิ่งขึ้น
แนวทางนี้ยังเปิดโอกาสให้เชื่อม แผนที่ความเสี่ยงกับแผนที่คุณค่านิเวศบริการ เช่น พื้นที่รับน้ำ พื้นที่ร่มเงา แหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิต พื้นที่เรียนรู้ หรือพื้นที่ที่ชุมชนใช้ประโยชน์ เพื่อให้การจัดการไม่ได้มุ่งเพียงลดความเสียหายจากน้ำท่วม แต่สามารถพิจารณาได้พร้อมกันว่า พื้นที่ใดควรรักษา พื้นที่ใดควรลดแรงกดดัน พื้นที่ใดควรปรับตัวหรือฟื้นฟู และต้องติดตามข้อมูลใดต่อเนื่อง
เป้าหมาย จึงไม่ใช่เพียงการทำให้น้ำท่วม “ไม่เกิดขึ้น” แต่คือการทำให้คน ทรัพย์สิน และระบบนิเวศสามารถอยู่ร่วมกับความเสี่ยงได้ดีขึ้น ลดความสูญเสีย และยังคงคุณค่าของพื้นที่ไว้ได้ในระยะยาว
กิจกรรมครั้งนี้ จึงเป็นจุดเชื่อมระหว่าง การเรียนรู้จากพื้นที่จริง การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ โดยความร่วมมือของชมรมอาสาพัฒนา องค์การนิสิต มหาวิทยาลัยมหาสารคาม หน่วยปฏิบัติการวิจัยฯ และสถานีวิจัยวลัยรุกขเวช เพื่อให้นิสิตได้เห็นว่า การบริหารจัดการพื้นที่อย่างยั่งยืนต้องเริ่มจากการ เห็นพื้นที่จริง เข้าใจคุณค่า รู้ความเสี่ยง และใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ
CMARE PLACE: อ่านพื้นที่ เห็นคุณค่า เข้าใจความเสี่ยง และออกแบบการจัดการที่ช่วยให้คนกับธรรมชาติอยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน
ภาพและข่าว : คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มมส / ดร.ธายุกร พระบำรุง
เผยแพร่โดย : ชลทิตย์ สีเทา
ณ วันที่ : 18 กันยายน 2569
