จากเสียงลำสู่พลังเมืองยืดหยุ่น: “ลำเพลินภัยพิบัติ” สืบสานวัฒนธรรมอีสาน สื่อสารความเสี่ยงผ่านพลังคนรุ่นใหม่

คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ นำการแสดง “ลำเพลินภัยพิบัติ (Disaster Lam Plearn)” โดยการสนับสนุนจากเทศบาลเมืองมหาสารคาม เปิดการประชุมวิชาการระดับชาติและนานาชาติเครือข่ายพัฒนาความเข้มแข็งต่อภัยพิบัติ ครั้งที่ 4 คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จัดขึ้น ระหว่างวันที่ 27 – 28 สิงหาคม 2569 ณ ห้อง ENV 110  คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

การแสดงครั้งนี้ ไม่ได้มีเป้าหมายเพียงสร้างสีสันให้กับการเปิดประชุม แต่เป็นการนำศิลปวัฒนธรรมอีสานมาเป็นหนึ่งในเครื่องมือสื่อสารความเสี่ยงจากภัยพิบัติ ผ่านภาษา ท่วงทำนอง และการเคลื่อนไหวที่ผู้คนสามารถเข้าถึงและจดจำได้

“ลำเพลินภัยพิบัติ” ต่อยอดจากประสบการณ์การใช้บทเพลงในการสื่อสารเรื่องภัยพิบัติในพื้นที่ โดยบทเพลงนี้ได้รับการประพันธ์ขึ้นใหม่ ผสมผสานรูปแบบ ลำเพลิน ซึ่งเป็นศิลปะการขับลำของอีสานกับองค์ประกอบของ ลำวงลาว ถ่ายทอดเรื่องภัยแล้ง ไฟป่า ความเสื่อมโทรมของดิน น้ำ ป่า และสิ่งแวดล้อม ตลอดจนชวนให้ผู้ฟังตระหนักว่า การลดความเสี่ยงไม่ควรรอจนภัยมาถึง แต่ต้องเริ่มจากการรู้ความเสี่ยง เตรียมพร้อม ดูแลทรัพยากรธรรมชาติ ช่วยเหลือกัน และร่วมกันฟื้นฟูเมื่อเกิดผลกระทบ

จากเดิมที่สื่อสารผ่าน เสียงเพลงและคำร้อง การพัฒนาครั้งล่าสุด ได้ปรับจังหวะให้เหมาะกับการแสดงมากขึ้น และเพิ่ม ท่ารำที่พัฒนาโดยนิสิตหลักสูตรสาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ก่อนถ่ายทอดผ่านการรำของนักเรียน ภายใต้การควบคุมการแสดงของครูผู้มีประสบการณ์ ทำให้คนรุ่นใหม่ไม่ได้เป็นเพียงผู้รับสาร แต่เข้ามามีส่วนในการ ตีความ ถ่ายทอด และส่งต่อสารเรื่องความเสี่ยง สิ่งแวดล้อม และความยืดหยุ่นผ่านศิลปวัฒนธรรม

แนวคิดดังกล่าว สอดคล้องกับ Making Cities Resilient 2030 (MCR2030) ของสำนักงานเพื่อการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติแห่งสหประชาชาติ โดยเฉพาะสาระสำคัญที่ 7: Understand and Strengthen Societal Capacity for Resilience ซึ่งให้ความสำคัญกับความเชื่อมโยงทางสังคม วัฒนธรรมของการช่วยเหลือกัน การมีส่วนร่วมของชุมชน การศึกษา และการใช้ช่องทางการสื่อสารที่หลากหลาย เพื่อสร้างความรู้และความพร้อมของประชาชนต่อภัยพิบัติ นอกจากนี้ Cultural Heritage Addendum ของกรอบดังกล่าว ยังให้ความสำคัญกับบทบาทของมรดกทางวัฒนธรรมและการศึกษาในการสนับสนุนการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติและสร้างศักยภาพของสังคมอีกด้วย

“ลำเพลินภัยพิบัติ” จึงไม่ได้ถูกนำเสนอในฐานะสิ่งที่จะทดแทนข้อมูลความเสี่ยง ระบบเตือนภัย หรือแผนเตรียมพร้อม แต่เป็นหนึ่งกลไกเสริมของการสื่อสาร ที่ช่วยนำเรื่องซับซ้อนให้เข้าใกล้ชีวิตประจำวันของผู้คนมากขึ้น และแสดงให้เห็นว่า การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม ไม่จำเป็นต้องหมายถึง การเก็บรักษาไว้โดยไม่เปลี่ยนแปลง หากสามารถ สืบสานผ่านการใช้จริง เปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่มีส่วนร่วม และประยุกต์ให้ตอบโจทย์สังคมร่วมสมัย วัฒนธรรมนั้นก็ยังคงมีชีวิตและมีคุณค่าต่อชุมชน

การพัฒนาผลงานเกิดขึ้น ภายใต้ความร่วมมือของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม เครือข่ายพัฒนาความเข้มแข็งต่อภัยพิบัติไทย (TNDR) สถานศึกษา และภาคีในพื้นที่ โดย หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ทำหน้าที่ผลักดันและประสานการเชื่อมองค์ความรู้ด้านสิ่งแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภัยพิบัติ วัฒนธรรม และการมีส่วนร่วมของเยาวชน เพื่อสนับสนุนการสร้างความยืดหยุ่นในระดับพื้นที่

ผู้สร้างสรรค์และพัฒนา: บทเพลงขับร้องโดยนายวุฒิกร พรมทอง ทำนอง เรียบเรียง และคำร้องโดย อาจารย์สราวุฒิ สีหาโคตร บันทึกเสียงโดย อาจารย์สมศักดิ์ ท้าวสบาย อำนวยการผลิตโดย ดร.ธายุกร พระบำรุง พัฒนาท่ารำโดยนายอนันต์ บุญมาชัย น.ส.ณัฎฐ์สินี ศรีบุญเรือง และ น.ส.ศศิณัฎฐ์ ศรีบุญเรือง นิสิตหลักสูตรสาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม และควบคุมการแสดงโดยนางสาวพัชรีภรณ์ ทองขาว  ครูโรงเรียนเทศบาลบูรพาพิทยาคาร สังกัดเทศบาลเมืองมหาสารคาม

การเผยแพร่ผลงานครั้งนี้ จึงมุ่งหวังให้ “ลำเพลินภัยพิบัติ” สามารถต่อยอดเป็นสื่อสำหรับ การเรียนรู้ การสื่อสารสาธารณะ และกิจกรรมสร้างความตระหนักในพื้นที่ ควบคู่กับการให้เครดิตแก่ผู้สร้างสรรค์และผู้พัฒนาอย่างเหมาะสม เพื่อให้เกิดทั้งการนำไปใช้ การสืบสานศิลปวัฒนธรรมอีสาน และการสร้างวัฒนธรรมของการเตรียมพร้อมและช่วยเหลือกัน

รับชมและรับฟัง “ลำเพลินภัยพิบัติ (Disaster Lam Plearn)”
ผลงานการประยุกต์ศิลปวัฒนธรรมอีสานเพื่อการสื่อสารความเสี่ยงจากภัยพิบัติ การดูแลสิ่งแวดล้อม และการสร้างความยืดหยุ่นของชุมชน ได้ที่ https://www.youtube.com/watch?v=uChwSl93KqU

เพราะการรับมือภัยพิบัติ ไม่ใช่หน้าที่ของใครคนหนึ่ง
และเมืองยืดหยุ่นไม่ได้เกิดขึ้นในวันที่ภัยมาถึง
แต่เริ่มจากวันที่ทุกคนเรียนรู้ เตรียมพร้อม และลงมือร่วมกัน

ภาพและข่าว :  คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มมส / ดร.ธายุกร พระบำรุง

เผยแพร่โดย : ชลทิตย์ สีเทา

ณ วันที่ : 7 กันยายน 2569