นิสิตเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมเรียนรู้งานจริง ผ่านการสำรวจแหล่งน้ำชุมชนเมืองมหาสารคาม

• 

หลักสูตรสาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม ได้ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้เชิงพื้นที่ในรายวิชา 1705372 ระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์สำหรับงานเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม โดยบูรณาการกับโครงการตรวจวัดและวิเคราะห์คุณภาพน้ำในแหล่งน้ำธรรมชาติ ภายในเขตเทศบาลเมืองมหาสารคาม ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ซึ่งดำเนินงานตามขอบเขตที่เทศบาลเมืองมหาสารคามกำหนด เพื่อให้นิสิตได้เรียนรู้จากงานจริงของพื้นที่ และเห็นบทบาทของข้อมูลสิ่งแวดล้อมในการสนับสนุนการดูแล อนุรักษ์ และฟื้นฟูแหล่งน้ำเมือง

เมื่อวันที่ 13 กันยายน 2569 นิสิตหลักสูตรสาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม จำนวน 20 คน ได้ลงพื้นที่สำรวจแหล่งน้ำในเขตเทศบาลเมืองมหาสารคาม โดยใช้แบบฟอร์ม Google Form ที่ออกแบบไว้สำหรับเก็บข้อมูลภาคสนามอย่างเป็นระบบ ร่วมกับการสังเกตสภาพแวดล้อม การบันทึกจุดน้ำเข้า–น้ำออก การตรวจวัดคุณภาพน้ำเบื้องต้น การสัมภาษณ์ข้อมูลจากชุมชน และการเก็บข้อมูลประกอบการวิเคราะห์เชิงพื้นที่ ทั้งนี้
ดร.ธายุกร พระบำรุง อาจารย์ประจำหลักสูตรสาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม และผู้อำนวยการหน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว ได้ชี้แจงแนวทางการดำเนินงาน เพื่อให้นิสิตเข้าใจวิธีเก็บข้อมูลที่ถูกต้อง ปลอดภัย มีจริยธรรม และไม่ตีความเกินหลักฐานที่พบในพื้นที่

กิจกรรมครั้งนี้ครอบคลุมการสำรวจแหล่งน้ำธรรมชาติในเขตเทศบาลเมืองมหาสารคาม จำนวน 12 แห่ง โดยนิสิตได้ฝึกเก็บข้อมูลพื้นฐานของแหล่งน้ำ เช่น สภาพน้ำ สี กลิ่น ความขุ่น ฟอง คราบน้ำมัน ขยะ วัชพืช สัตว์น้ำและร่องรอยสัตว์น้ำ จุดน้ำเข้า–น้ำออก ทิศทางน้ำ สภาพพื้นที่โดยรอบ และกิจกรรมที่อาจเกี่ยวข้องกับคุณภาพน้ำ ควบคู่กับการตรวจวัดคุณภาพน้ำเบื้องต้น ได้แก่ อุณหภูมิ pH DO และ TDS ข้อมูลเหล่านี้ เป็นข้อมูลตั้งต้นสำหรับทำความเข้าใจสถานะของแหล่งน้ำ ณ วันที่สำรวจ และใช้ประกอบการวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลเชิงพื้นที่ เช่น ระบบร่องน้ำ ระบบระบายน้ำ พื้นที่ลุ่มต่ำ และการใช้ประโยชน์ที่ดินรอบแหล่งน้ำ ภายใต้กรอบรายวิชา กิจกรรมนี้ไม่ได้มุ่งให้นิสิตเรียนรู้เพียงการใช้เครื่องมือ GIS หรือการทำแผนที่เท่านั้น แต่เน้นกระบวนการเรียนรู้ครบวงจร ตั้งแต่การตั้งคำถามเชิงพื้นที่ การออกแบบแบบฟอร์มเก็บข้อมูล การลงสำรวจภาคสนาม การทำงานร่วมกับชุมชน การใช้ข้อมูลจากหลายแหล่ง การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างแหล่งน้ำ ชุมชน และสิ่งแวดล้อม ไปจนถึงการสื่อสารผลอย่างรับผิดชอบ นิสิตจึงได้ฝึกทั้งทักษะทางวิชาการ ทักษะการทำงานภาคสนาม ทักษะการใช้ข้อมูลเชิงพื้นที่ และทักษะการทำงานร่วมกับภาคีท้องถิ่น

สิ่งสำคัญที่นิสิตจะได้รับจากกิจกรรมนี้ คือ ความเข้าใจว่า แหล่งน้ำเมืองไม่ได้เป็นเพียงคลอง หนอง หรือพื้นที่รับน้ำเท่านั้น แต่เป็นทรัพยากรร่วมของชุมชนที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิต สุขภาวะ ระบบนิเวศ ความทรงจำของพื้นที่ การลดความเสี่ยงจากน้ำท่วมและน้ำเสีย รวมถึงศักยภาพของนิเวศบริการที่สามารถสนับสนุนการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน การเรียนรู้จากพื้นที่จริงจึงช่วยให้นิสิตเห็นว่า ความรู้ด้านเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมต้องเชื่อมโยงกับคน พื้นที่ ข้อมูล และการตัดสินใจของหน่วยงานท้องถิ่น โดยหลังการลงพื้นที่ ข้อมูลที่คณะนิสิต ดำเนินงานเก็บรวบรวมจะถูกนำมาวิเคราะห์และสรุปเป็นข้อมูลประกอบการเฝ้าระวัง จุดที่ควรติดตาม ประเด็นที่ชุมชนให้ความสำคัญ และข้อเสนอเบื้องต้นสำหรับการดูแล อนุรักษ์ และฟื้นฟูแหล่งน้ำในระดับชุมชน เพื่อสนับสนุนให้เทศบาลและชุมชนมีข้อมูล สำหรับใช้วางแผนและเชื่อมโยงเข้าสู่แผนพัฒนาชุมชนต่อไป หัวใจของกิจกรรมนี้ คือ การตรวจวัดน้ำบอกสถานะ ณ วันที่ตรวจ แต่การเฝ้าระวังของชุมชน ช่วยดูแลแหล่งน้ำได้ทุกวัน การบูรณาการรายวิชากับโครงการจริงในพื้นที่ จึงเป็นทั้งการพัฒนาสมรรถนะนิสิต การสร้างข้อมูลเพื่อท้องถิ่น และการเสริมพลังเครือข่ายชุมชนในการร่วมดูแลแหล่งน้ำเมืองมหาสารคาม ให้เป็นฐานสำคัญของเมืองที่ยืดหยุ่นต่อภัยพิบัติและก้าวสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

ภาพและข่าว :  คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มมส / ดร.ธายุกร พระบำรุง

เผยแพร่โดย : ชลทิตย์ สีเทา

ณ วันที่ : 18 กันยายน 2569