เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ดร.ธายุกร พระบำรุง ผู้อำนวยการหน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาแนวทางสนับสนุนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้านวิชาการ จัดโดยศูนย์วิชาการเพื่อขับเคลื่อนการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษอากาศ (ศวอ.) ภายใต้การสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ณ จังหวัดขอนแก่น เพื่อเตรียมความพร้อมรองรับร่างพระราชบัญญัติบริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. ….
หน่วยปฏิบัติการวิจัยการฯ เสนอว่า การจัดการคุณภาพอากาศอย่างมีประสิทธิภาพ ต้องเข้าใจทั้งแหล่งกำเนิดมลพิษในพื้นที่ การเคลื่อนย้ายจากภายนอก และสภาพอุตุนิยมวิทยาที่มีผลต่อการสะสมและกระจายตัวของฝุ่น เนื่องจากการลดมลพิษภายในเขตท้องถิ่นเพียงแห่งเดียว อาจไม่เพียงพอ จึงจำเป็นต้องใช้ข้อมูลทางวิชาการสนับสนุนการกำหนดมาตรการและความร่วมมือระหว่างพื้นที่ โดยมีข้อเสนอสำคัญ 5 ด้าน ดังนี้
1. ทบทวนองค์ความรู้ด้านคุณภาพอากาศในภาคตะวันออกเฉียงเหนืออย่างเป็นระบบ เพื่อสังเคราะห์ผลการศึกษาที่มีอยู่ บ่งชี้
ข้อค้นพบ ช่องว่างความรู้ และโจทย์วิจัยที่จำเป็นต่อการแก้ไขปัญหา ลดการศึกษาซ้ำซ้อน และส่งเสริมการนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในการบริหารจัดการ
2. พัฒนาบัญชีการระบายมลพิษทางอากาศที่ปรับปรุงได้อย่างต่อเนื่อง (Dynamic Emission Inventory) โดยเชื่อมโยงข้อมูล
กิจกรรมที่หน่วยงานระดับจังหวัดและท้องถิ่นจัดเก็บตามภารกิจ เช่น การคมนาคม การเกษตร การใช้เชื้อเพลิง และการจัดการขยะ เพื่อประเมินปริมาณและการกระจายตัวของแหล่งกำเนิด รวมถึงการเปลี่ยนแปลงตามกิจกรรมและช่วงเวลา โดยเชื่อมโยงกับระบบข้อมูลระดับประเทศและใช้ข้อมูลระดับโลกประกอบการศึกษาแนวโน้ม
3. วิเคราะห์เขตอิทธิพลของมลพิษทางอากาศ (Airshed) และสภาพอุตุนิยมวิทยา เพื่อทำความเข้าใจการเคลื่อนย้ายมลพิษ
ระหว่างพื้นที่ โดยพิจารณาทิศทางและความเร็วลม การผสมตัวของอากาศในแนวดิ่ง และสภาวะที่เอื้อต่อการสะสมหรือระบายมลพิษ ร่วมกับข้อมูลแหล่งกำเนิดและการตรวจวัดคุณภาพอากาศ เพื่อสนับสนุนการกำหนดมาตรการลดการปล่อยมลพิษร่วมกันระหว่างพื้นที่ที่มีอิทธิพลต่อกัน
4. กำหนดชุดข้อมูลขั้นต่ำที่จำเป็นต่อการบริหารจัดการคุณภาพอากาศ โดยให้ความสำคัญกับความถูกต้อง ความน่าเชื่อถือ และ
ความเพียงพอของข้อมูล ทั้งด้านแหล่งกำเนิด กิจกรรมการปล่อยมลพิษ อุตุนิยมวิทยา และคุณภาพอากาศ เพื่อให้หน่วยงานสามารถนำไปใช้วิเคราะห์ปัญหา เลือกมาตรการ และติดตามผลได้อย่างเป็นระบบ โดยใช้ข้อมูลจากภารกิจเดิมให้มากที่สุด
5. พัฒนาศักยภาพบุคลากรท้องถิ่นและนักวิชาการแบบบูรณาการ ให้มีความรู้ความเข้าใจด้านคุณภาพอากาศ อุตุนิยมวิทยา ภูมิสารสนเทศ สุขภาพ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และเศรษฐศาสตร์สิ่งแวดล้อม สามารถวิเคราะห์ข้อมูลร่วมกันและสนับสนุนการตัดสินใจของหน่วยงาน รวมถึงเตรียมความพร้อมสำหรับการทำงานภายใต้กลไกการบริหารจัดการอากาศสะอาดในอนาคต
มุ่งสู่การจัดการคุณภาพอากาศอย่างยั่งยืน
หน่วยปฏิบัติการวิจัยการฯ เห็นว่า การพัฒนาข้อมูลและองค์ความรู้ต้องนำไปสู่การปฏิบัติได้จริง โดยมีหน่วยงานรับผิดชอบชัดเจน เลือกมาตรการให้เหมาะสมกับแหล่งกำเนิดและบริบทพื้นที่ พร้อมประเมินผลด้านคุณภาพอากาศ สุขภาพ ก๊าซเรือนกระจก ต้นทุน และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น เพื่อป้องกันการแก้ไขปัญหาหนึ่งแล้วก่อให้เกิดปัญหาอื่นตามมา
การดำเนินงานควรต่อยอดจากระบบข้อมูลและภารกิจที่มีอยู่ ส่งเสริมความร่วมมือระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา ภาคเอกชน และประชาชน พร้อมติดตามและปรับปรุงมาตรการอย่างต่อเนื่อง
เป้าหมายสำคัญ คือ การทำให้ท้องถิ่นเข้าใจแหล่งกำเนิดและปัจจัยที่ส่งผลต่อคุณภาพอากาศ สามารถกำหนดมาตรการได้ตรงกับปัญหา ประสานการจัดการร่วมกันระหว่างพื้นที่ และลดผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน
ภาพและข่าว : คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มมส / ดร.ธายุกร พระบำรุง
เผยแพร่โดย : ชลทิตย์ สีเทา
ณ วันที่ : 16 พฤศจิกายน 2569
คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม|Faculty of Environment and Resource Studies Mahasarakham University





