คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม|Faculty of Environment and Resource Studies Mahasarakham University
วันที่ 17 พฤษภาคม 2569 ดร.ธายุกร พระบำรุง ผู้อำนวยการหน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว CMARE มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ได้รับเชิญจาก คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม เป็นวิทยากรอบรมภายใต้โครงการ “พัฒนาเครือข่ายและนวัตกรรมของวิสาหกิจชุมชนข้าวแปลงใหญ่เพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในพื้นที่ตำบลหนองกุง อำเภอแกดำ จังหวัดมหาสารคาม” ณ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวแปลงใหญ่บ้านโพนสามัคคี ตำบลหนองกุง อำเภอแกดำ จังหวัดมหาสารคาม
การอบรมครั้งนี้มุ่งเน้นให้เกษตรกรร่วมกันวิเคราะห์บริบท ปัญหา และความต้องการของกลุ่ม โดยใช้กรอบคิดด้านความเสี่ยง
Risk = Hazard × Exposure × Vulnerability / Capacity
เพื่อให้ชุมชนเข้าใจว่า ความเสี่ยงจากภัยพิบัติไม่ได้เกิดจาก “ภัยแล้ง” เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการที่พื้นที่เกษตร ระบบการผลิต รายได้ สุขภาพ แรงงาน และครัวเรือนเกษตรกรเปิดรับผลกระทบ มีความเปราะบาง และต้องเพิ่มศักยภาพในการปรับตัว
จากกระบวนการถอดบทเรียนร่วมกับชุมชน พบว่า ภัยแล้งเป็นภัยหลักของพื้นที่ และส่งผลโดยตรงต่อการผลิตข้าว ต้นทุน รายได้ หนี้สิน และความมั่นคงของครัวเรือน อย่างไรก็ตาม ชุมชนยังมีทุนสำคัญ ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวแปลงใหญ่ ภูมิปัญญาท้องถิ่น การช่วยเหลือกันในกลุ่ม แหล่งน้ำในครัวเรือน และเครือข่ายสนับสนุน ซึ่งสามารถต่อยอดเป็นแผนปรับตัวได้
ผลลัพธ์สำคัญจากการอบรม คือ เกษตรกรได้มองเห็นความเสี่ยงของตนเองอย่างเป็นระบบ แยกได้ว่าอะไรคือภัย อะไรคือความเปราะบาง อะไรคือศักยภาพของชุมชน และควรปรับตัวอย่างไรให้เกิดผลจริง เช่น การจัดการน้ำ การลดต้นทุน การปรับระบบการผลิต การใช้ปุ๋ยอินทรีย์ การลดการเผา การเสริมอาชีพ และการวางแผนการผลิตให้เหมาะสมกับสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง
หัวใจของการอบรมครั้งนี้ คือการชวนชุมชนตั้งคำถามว่า “ปรับตัวแล้ว ชีวิตต้องดีขึ้นกว่าเดิมอย่างไร และจะวัดผลได้จากอะไร” เพราะการรับมือภัยแล้งที่ดีไม่ใช่เพียงการอยู่รอด แต่ต้องนำไปสู่ผลลัพธ์ที่จับต้องได้ เช่น มีน้ำใช้เพียงพอขึ้น ต้นทุนลดลง รายได้มั่นคงขึ้น สุขภาพดีขึ้น หนี้สินลดลง กลุ่มเข้มแข็งขึ้น และมีแผนรับมือภัยแล้งที่ชุมชนร่วมกันขับเคลื่อนได้จริง
การอบรมครั้งนี้จึงเป็นก้าวสำคัญของการพัฒนาเครือข่ายเกษตรแปลงใหญ่บ้านโพนสามัคคี ให้สามารถใช้ข้อมูล ความรู้ และพลังของกลุ่มเป็นฐานในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างยั่งยืน
ภาพและข่าว : คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์/ ดร.ธายุกร พระบำรุง
เผยแพร่โดย : ชลทิตย์ สีเทา
ณ วันที่ : 21 พฤษภาคม 2569
