CMARE พัฒนาบทเพลงสื่อสารภัยพิบัติในมิติใหม่

เปลี่ยนข้อมูลความเสี่ยงสู่การเรียนรู้ที่เข้าถึง เข้าใจ และนำไปใช้ได้

หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE) คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม พัฒนา ชุดบทเพลงเพื่อการสื่อสารและเรียนรู้ด้านภัยพิบัติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพื่อทดลองรูปแบบใหม่ของการนำองค์ความรู้ทางวิชาการมาสื่อสารให้ประชาชน เยาวชน และผู้เรียนสามารถเข้าถึงเรื่องความเสี่ยงที่ซับซ้อนได้ง่ายขึ้น

ความแตกต่างของบทเพลงชุดนี้ คือ ไม่ได้เริ่มต้นจากการแต่งเพลงเพื่อความบันเทิงเพียงอย่างเดียว แต่เริ่มจากการวิเคราะห์ข้อมูลและสังเคราะห์ประเด็นตามกรอบ HEVC: Hazard – Exposure – Vulnerability – Capacity เพื่อชวนผู้ฟังทำความเข้าใจว่า

ภัยคืออะไร → ใครหรือสิ่งใดอาจได้รับผลกระทบ → อะไรทำให้เราเปราะบาง → เรามีศักยภาพอะไรในการรับมือ → และควรปรับตัวอย่างไร

เนื้อหาครอบคลุมความเสี่ยงสำคัญที่ประชาชนสามารถพบเจอได้ ตั้งแต่ ฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 น้ำท่วม วาตภัย ความร้อน ไฟ แผ่นดินไหว ตลอดจนผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการปรับตัว โดยนำข้อมูลทางวิชาการมาถ่ายทอดผ่านเรื่องราว เหตุการณ์ใกล้ตัว การตั้งคำถาม และการเปรียบเทียบ เพื่อให้ผู้ฟังไม่ได้เพียง “จำเนื้อเพลง” แต่สามารถ มองเห็นความเสี่ยง เชื่อมโยงกับตนเอง และคิดถึงแนวทางรับมือได้

บทเพลงที่พัฒนาขึ้น อาทิ ฤดูหนาวที่หายไป มองความเสี่ยง เห็นทางปรับตัว ไฟแดงหน้าฝน, บ้านที่มีแม่น้ำเดินผ่าน ถ้าวันหนึ่งพื้นไหว ถ้าลมแรงขึ้นมา ถ้าไฟตื่นขึ้นมา ถ้าแดดร้อนขึ้น และจดหมายจากแม่น้ำ สะท้อนความเสี่ยงผ่านบริบทและภาษาที่แตกต่างกัน แต่มีเป้าหมายร่วมกัน คือ ทำให้เรื่องภัยพิบัติไม่เป็นเรื่องไกลตัว

จากข้อมูลวิชาการ สู่บทเพลง

กระบวนการพัฒนาใช้ ChatGPT สนับสนุนการจัดระบบความคิด วิเคราะห์ สังเคราะห์ และแปลงสาระทางวิชาการให้อยู่ในรูปแบบที่เหมาะกับการสื่อสาร ขณะที่ Suno AI ถูกนำมาใช้สนับสนุนการสร้างสรรค์ดนตรีและเสียงร้อง โดย CMARE ทำหน้าที่กำหนดโจทย์ กรอบเนื้อหา และกลั่นกรองสาระให้เชื่อมโยงกับองค์ความรู้ด้านภัยพิบัติ คุณภาพอากาศ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการปรับตัว

การใช้ AI ในกระบวนการนี้จึงไม่ใช่เป้าหมายของงาน แต่เป็น เครื่องมือช่วยเปลี่ยนข้อมูลและองค์ความรู้ให้เกิดรูปแบบการเรียนรู้ใหม่ ที่สามารถเข้าถึงคนต่างวัยและนำไปประยุกต์ใช้ได้หลากหลายขึ้น

เพลงอาจเป็นจุดเริ่มต้นของการเตรียมพร้อม

หน่วยปฏิบัติการวิจัยฯ มองว่า การสื่อสารความเสี่ยงไม่ควรเกิดขึ้นเฉพาะเมื่อภัยกำลังจะเกิด การสร้างความเข้าใจตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุจะช่วยให้ประชาชนค่อย ๆ เรียนรู้ว่า ภัยเกิดขึ้นได้อย่างไร ตนเองเกี่ยวข้องอย่างไร และสามารถเตรียมตัวหรือปรับตัวได้อย่างไร

บทเพลง จึงสามารถนำไปใช้เป็น สื่อประกอบการเรียนการสอน การอบรม กิจกรรมเยาวชน การเรียนรู้ของชุมชน และกิจกรรมสร้างความตระหนักด้านภัยพิบัติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยควรใช้ร่วมกับข้อมูลจากหน่วยงานทางการและแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้เมื่อต้องตัดสินใจในสถานการณ์จริง

เปิดให้ดาวน์โหลดและนำไปใช้

หน่วยปฏิบัติการวิจัยฯ ปิดให้ผู้สนใจดาวน์โหลดบทเพลงเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ด้านการศึกษา การเรียนรู้ และการสื่อสารความเสี่ยง โดยขอความร่วมมือ ระบุแหล่งที่มาเมื่อมีการนำไปใช้หรือเผยแพร่ต่อ

ดาวน์โหลดชุดบทเพลง:

ชุดบทเพลงสื่อสารภัยพิบัติและการปรับตัว CMARE

https://drive.google.com/drive/folders/1P4L08LKD-b0oTIoPWhL-V9YNO-7907Lo?usp=sharing

การอ้างอิงที่แนะนำ

หน่วยปฏิบัติการวิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบรรเทา และการปรับตัว (CMARE). (2569). ชุดบทเพลงเพื่อการเรียนรู้และสื่อสารความเสี่ยงจากภัยพิบัติ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการปรับตัว. คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

บทเพลงชุดนี้จึงไม่ใช่เพียงการนำ “ภัยพิบัติมาแต่งเป็นเพลง” แต่เป็นการทดลองเปลี่ยน “ข้อมูลความเสี่ยง” ให้กลายเป็นประสบการณ์การเรียนรู้ เพื่อให้ผู้ฟังมองเห็นความเสี่ยง เข้าใจตนเอง และเริ่มคิดถึงการเตรียมพร้อมและการปรับตัวได้ตั้งแต่ก่อนภัยมาถึง

ภาพและข่าว :  คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มมส / ดร.ธายุกร พระบำรุง

เผยแพร่โดย : ชลทิตย์ สีเทา

ณ วันที่ : 17 สิงหาคม 2569